Sarkopenia objawia się spadkiem siły i masy mięśniowej, co wpływa m.in. na mobilność i długość życia pacjentów. Szczególnie tych starszych i hospitalizowanych. „Pacjent z sarkopenią to pacjent, który jest osłabiony, zgłasza męczliwość, ma problem z wstaniem z krzesła, chodzeniem po schodach” – wyjaśnia prof. Ilona Kurnatowska.
Zespół kruchości i sarkopenia – powszechne, ale niediagnozowane.
Zespół kruchości to zmniejszona rezerwa fizjologiczna połączona z osłabieniem mięśni i utratą masy ciała. Z kolei sarkopenia objawia się spadkiem siły i masy mięśniowej. Wpływa to m.in. na mobilność i długość życia pacjentów, szczególnie tych starszych i hospitalizowanych.
Jedną z przyczyn tych problemów jest niezbilansowana dieta, generująca niedożywienie. Samo niedożywienie wynika z niewystarczającej podaży lub wchłaniania składników odżywczych, prowadząc do zaburzeń funkcji poznawczych i psychicznych.
„Pacjent z sarkopenią to pacjent, który jest osłabiony, zgłasza męczliwość, ma problem z wstaniem z krzesła, chodzeniem po schodach, charakteryzuje go spowolniony chód, jest bardziej zależny od osób trzecich” – wskazywała prof. Ilona Kurnatowska, internistka podczas konferencji „Żywienie ma znaczenie w zespole kruchości”, która odbyła się 21-22 listopada w Warszawie.
Ważną kwestią jest też otyłość sarkopeniczna, czyli współistnienie otyłości z niską masą mięśniową. Pacjenci z nadwagą, z otyłością najczęściej niestety są źle odżywieni.
Skąd się bierze sarkopenia?
Sarkopenia ma wieloczynnikowe pochodzenie.
„Często występuje u osób ze stanem zapalnym, z chorobami reumatologicznymi, w niewydolności serca, nerek, niewydolności oddechowej, glikokortykosteroidoterapii, towarzyszy niedożywieniu z niedostatecznej podaży białka. Istotny jest też brak aktywności fizycznej. Często zaniki mięśniowe są widoczne gołym okiem” – dodawała prof. Ilona Kurnatowska.
Sarkopenia to poważny problem zdrowotny, bowiem obniża jakość życia, a w skrajnych przypadkach prowadzi do zgonów. Na sakropenię cierpią szczególnie seniorzy, którzy stanowią nawet 90% pacjentów hospitalizowanych na oddziałach internistycznych (dane z 2019 r).
„Powszechność tego schorzenia powoduje zwiększoną liczbę hospitalizacji, rehospitalizacji w ciągu 30 dni, ponadto hospitalizacje pacjentów z sarkopenią są dłuższe” – dodawała profesor Kurnatowska.
Lekarz POZ: filar kompleksowej opieki nad pacjentem
W diagnostyce sarkopenii podstawową rolę odgrywa lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). To właśnie w gabinecie POZ najczęściej rozpoczyna się rozpoznanie sarkopenii. Jak? Poprzez ocenę masy mięśniowej, siły i sprawności fizycznej pacjenta, szczególnie osób starszych. Lekarz POZ może skierować na odpowiednie badania diagnostyczne i zaproponować działania profilaktyczne oraz terapeutyczne. A także koordynować dalszą opiekę specjalistyczną w przypadku stwierdzenia sarkopenii.
Wczesna identyfikacja sarkopenii przez POZ jest kluczowa dla wdrożenia skutecznego leczenia oraz zapobiegania powikłaniom, związanym z utratą masy mięśniowej, takim jak zwiększone ryzyko upadków czy utrata samodzielności. Regularna ocena ryzyka sarkopenii powinna być integralną częścią wizyt kontrolnych u osób w podeszłym wieku.
Jak przeciwdziałać sarkopenii?
„Pacjentów chorujących przewlekle, przyjmujących leki na stałe, warto wspomagać leczeniem adjuwantowym (red. uzupełniającym, wspomagającym) z wykorzystaniem preparatów białka. Sarkopenia to niedobór gospodarki białkowej, powoduje to zaburzenia procesów farmakokinetyki i farmakodynamiki leków. Receptorami dla leków są głównie receptowy białkowe, wewnątrzkomórkowe szlaki białkowe, jeżeli w diecie jest mało białka, leki nie będą efektywne. Może to wpływać na długie hospitalizacje, rehospitalizacje” – wskazywał prof. Jacek Sobocki, chirurg, specjalista gastroenterologii podczas konferencji.
Problem wchłaniania leków jest poważny, bowiem jak przypomniała prof. Kurnatowska: „pacjenci seniorzy mają zazwyczaj powyżej trzech chorób współistniejących i biorą powyżej pięciu leków”. Nie wolno zapominać o aktywności fizycznej, nawet spacer wspiera utrzymanie masy mięśniowej. Wraz z odpowiednia podażą białka może skutecznie spowalniać jej utratę.
Żywienie ma więc znaczenie. Czasem konieczne jest uzupełnienie niedoborów białka odpowiednią dietą – naturalną lub w przypadku poważnych zaburzeń – żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego. W razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem i ustalić optymalne rozwiązania.
Red.
Konferencja „Żywienie ma znaczenie w Zespole Kruchości” odbyła się w dniach 21-22 listopada 2025 r. w Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.