Repelenty od lat stanowią jedną z najważniejszych metod ochrony przed ukąszeniami komarów i chorobami przez nie przenoszonymi. Najnowsze badania pokazują jednak, że niektóre komary mogą nauczyć się kojarzyć popularny składnik środków odstraszających z dostępem do pożywienia. Odkrycie rzuca nowe światło na sposób działania preparatów przeciw owadom i może pomóc w opracowaniu skuteczniejszych rozwiązań w przyszłości.
Naukowcy sprawdzili, jak komary reagują na DEET
Najczęściej stosowanym składnikiem aktywnym środków odstraszających owady jest DEET, czyli N,N-dietylo-m-toluamid. Substancja ta jest wykorzystywana od lat 50. XX wieku i uznawana za jeden z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed komarami.
Mimo wieloletniego stosowania naukowcy wciąż nie są całkowicie zgodni co do tego, jak dokładnie działa DEET. Dotychczas zakładano, że przede wszystkim zakłóca zdolność komarów do wykrywania zapachu człowieka, utrudniając im odnalezienie potencjalnej ofiary.
Nowe badanie przeprowadzone przez zespół naukowców z Francji wskazuje jednak, że reakcja komarów na tę substancję może być bardziej złożona.
Obejrzyj też: Co seniorzy myślą o szczepieniach?
Komary potrafią kojarzyć zapach repelentu z pożywieniem
W ramach eksperymentu badacze stworzyli specjalny model laboratoryjny, który pozwalał obserwować zachowania komarów podczas poszukiwania źródła krwi. Owady były poddawane różnym programom treningowym, obejmującym kontakt z ciepłem, zapachem DEET oraz możliwością pobrania pokarmu.
Najbardziej zaskakujące wyniki uzyskano w grupie komarów, które miały kontakt z DEET w trakcie pobierania krwi. Po zakończeniu treningu owady wykazywały większą skłonność do prób ukąszenia po ponownym zetknięciu się z tą substancją.
Oznacza to, że część komarów mogła nauczyć się kojarzyć zapach środka odstraszającego z nagrodą w postaci pożywienia.
Repelenty nadal skuteczne, ale pojawiają się nowe pytania
Autorzy badania podkreślają, że wyniki nie oznaczają, iż repelenty przestają działać. Wręcz przeciwnie – DEET nadal pozostaje jednym z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed komarami i chorobami przenoszonymi przez te owady.
Eksperyment przeprowadzono jednak w ściśle kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Naukowcy zaznaczają, że potrzebne są kolejne badania, które pozwolą sprawdzić, czy podobne zjawisko występuje również w codziennych warunkach.
Pojawia się bowiem pytanie, czy przy niskich stężeniach substancji część komarów mogłaby z czasem zacząć kojarzyć jej obecność z możliwością zdobycia pokarmu.
Dlaczego ochrona przed komarami jest tak ważna?
Komary są odpowiedzialne za przenoszenie wielu groźnych chorób, takich jak malaria, denga, chikungunya czy japońskie zapalenie mózgu. Eksperci zwracają uwagę, że wraz ze zmianami klimatycznymi, urbanizacją i wzrostem liczby podróży zagranicznych zagrożenie związane z chorobami przenoszonymi przez owady stale rośnie.
Dlatego repelenty pozostają jednym z podstawowych elementów ochrony zdrowia publicznego. Ograniczają ryzyko ukąszeń i zmniejszają prawdopodobieństwo kontaktu z patogenami przenoszonymi przez komary.
Nowe odkrycie może pomóc stworzyć skuteczniejsze środki
Badanie dostarcza kolejnych dowodów na to, że komary nie działają wyłącznie instynktownie, ale potrafią także uczyć się i zapamiętywać określone bodźce. Lepsze zrozumienie tych mechanizmów może w przyszłości pomóc naukowcom opracować nową generację preparatów ochronnych.
Choć obecnie repelenty zawierające DEET pozostają skutecznym narzędziem walki z komarami, odkrycie pokazuje, że relacja między owadami a substancjami odstraszającymi jest znacznie bardziej skomplikowana, niż wcześniej przypuszczano.
Magdalena Starczak
Źródło: https://www.sciencealert.com/your-insect-repellent-might-attract-mosquitoes-that-learn-to-associate-it-with-food