Naukowcy odkryli, że zwierzęta żyjące na dużych wysokościach, takie jak jaki, mogą wskazywać nowe kierunki terapii chorób neurologicznych, w tym stwardnienia rozsianego (MS). Badania opublikowane w marcu 2026 roku w czasopiśmie Neuron sugerują, że specyficzna mutacja genetyczna pomaga chronić mózg przed uszkodzeniami i może wspierać jego regenerację.
Genetyczna adaptacja do trudnych warunków
Jaki oraz inne zwierzęta zamieszkujące Wyżynę Tybetańską funkcjonują w środowisku o niskim poziomie tlenu. Naukowcy odkryli, że posiadają one mutację genu Retsat, której brak u ich odpowiedników żyjących na niższych wysokościach. To właśnie ta zmiana genetyczna może odpowiadać za zdolność ich mózgów do zachowania zdrowia mimo trudnych warunków.
Badacze zaczęli zastanawiać się, czy adaptacja ewolucyjna wpływa nie tylko na układ oddechowy, ale także bezpośrednio na funkcjonowanie mózgu.
Kluczowa rola mieliny w pracy mózgu
Istotnym elementem badania była tzw. istota biała mózgu, która odpowiada za komunikację między różnymi jego obszarami. Składa się ona z włókien nerwowych otoczonych mieliną — substancją tłuszczową umożliwiającą szybkie przewodzenie sygnałów.
W przypadku stwardnienia rozsianego układ odpornościowy atakuje mielinę, co prowadzi do problemów neurologicznych, takich jak zaburzenia równowagi czy koordynacji. Produkcja mieliny wymaga dużych ilości energii dostarczanej przez tlen, dlatego jego niedobór może zaburzać ten proces.
Obejrzyj też: Konflikty serologiczne – co warto wiedzieć?
Obiecujące wyniki badań na myszach
Aby sprawdzić wpływ mutacji Retsat, naukowcy przeprowadzili eksperymenty na myszach. Zwierzęta z tą mutacją lepiej radziły sobie w testach pamięci i zachowania w warunkach niskiego poziomu tlenu. Co więcej, w ich mózgach zaobserwowano większą ilość mieliny.
W innym eksperymencie dorosłe myszy z uszkodzeniami przypominającymi stwardnienie rozsiane wykazywały lepszą regenerację mieliny, jeśli posiadały tę mutację. Kluczową rolę odegrały tutaj komórki zwane oligodendrocytami, odpowiedzialne za produkcję mieliny.
Nowy mechanizm naprawy mózgu
Badacze ustalili, że gen Retsat wspiera przekształcanie cząsteczki powiązanej z witaminą A w formę, która pobudza dojrzewanie oligodendrocytów. Wstrzykiwanie tych związków myszom zmniejszało negatywny wpływ niedotlenienia na mózg oraz poprawiało objawy choroby przypominającej MS.
Czy to przełom w leczeniu stwardnienia rozsianego?
Choć wyniki są obiecujące, eksperci podkreślają, że droga do zastosowania tej metody u ludzi jest jeszcze długa. Obecne terapie MS skupiają się głównie na spowalnianiu postępu choroby poprzez tłumienie układu odpornościowego. Skuteczne metody naprawy już istniejących uszkodzeń nadal pozostają wyzwaniem.
Dodatkowo wcześniejsze próby wykorzystania podobnych mechanizmów prowadziły do poważnych skutków ubocznych, co pokazuje, że konieczna jest ostrożność.
Natura jako inspiracja dla medycyny
Odkrycie pokazuje, jak wiele można nauczyć się od natury. Adaptacje ewolucyjne zwierząt żyjących w ekstremalnych warunkach mogą stanowić inspirację dla nowych terapii nie tylko w przypadku stwardnienia rozsianego, ale także innych chorób neurodegeneracyjnych, a nawet udarów.
Naukowcy podkreślają, że dalsze badania nad tym mechanizmem mogą otworzyć nowe możliwości leczenia chorób mózgu i poprawy jakości życia pacjentów.
Źródło: https://www.sciencenews.org/article/yaks-brain-diseases-ms-genetic-mutation