„Ruch to zdrowie” – słyszymy na każdym kroku. Jednak czy intensywne uprawianie sportu bez wcześniejszego przygotowania i badań zawsze jest bezpieczne? Kardiolodzy: prof. Łukasz Małek oraz prof. Artur Mamcarz wyjaśniają, dlaczego przed podjęciem dużego wysiłku warto sprawdzić kondycję serca oraz jak żyć i trenować z uwarunkowaną genetycznie kardiomiopatią przerostową.
Czy serce potrzebuje adaptacji do sportu?
Aktywność fizyczna to jedna z najważniejszych interwencji prozdrowotnych, jednak rzucanie się na głęboką wodę i podejmowanie intensywnego wysiłku bez stopniowego budowania formy może skończyć się kontuzją lub ujawnieniem ukrytych problemów zdrowotnych. Jak podkreślają eksperci, adaptacji do obciążeń wymaga cały organizm – zarówno układ mięśniowo-szkieletowy, jak i układ krążenia.
„Ruch jest rekomendowany jako interwencja kardiologiczna zarówno w prewencji, jak i w terapii bardzo wielu chorób. […] Zarówno serce, jak i układ kostno-stawowy – cały biologicznie organizm – potrzebuje adaptacji” – mówi prof. dr hab. n. med. Artur Mamcarz.
Osoby, które planują starty w maratonach czy triathlonach, powinny potraktować swoje przygotowania tak, jak sportowcy wyczynowi i poddać się podstawowym badaniom przesiewowym.
Kardiomiopatia przerostowa – podstępna choroba genetyczna
Jednym z zagrożeń, które mogą nie dawać wyraźnych objawów przez lata, jest kardiomiopatia przerostowa. To genetycznie uwarunkowana choroba serca, w której dochodzi do niekontrolowanego pogrubienia (przerostu) mięśnia sercowego. Szacuje się, że dotyczy ona nawet 1 na 500 osób.
„Kardiomiopatia przerostowa jest chorobą genetyczną, ale to nie jest tak, że nosząc w sobie jakąś mutację, choroba musi się od razu pojawić. Pojawia się w różnym wieku, w różnym momencie naszego życia. Mam pacjentów, którzy przebiegli półmaratony czy Ironmany i nic się nie działo, a w którymś momencie zaczynają mieć objawy albo pierwszym objawem jest zatrzymanie krążenia” – dodaje prof. dr hab. n. med. Łukasz Małek.
Kardiomiopatia przerostowa: jakie objawy mogą się pojawić?
Objawy kardiomiopatii przerostowej bywają niecharakterystyczne i często bywają mylone ze zwykłym przemęczeniem lub brakiem formy. Do symptomów, na które należy zwrócić szczególną uwagę, należą:
- spadek tolerancji wysiłku i szybsze męczenie się
- uczucie kołatania serca lub arytmia
- zawroty głowy oraz omdlenia podczas lub po wysiłku
- duszność i ból w klatce piersiowej.
Warto pamiętać o ocenie historii rodzinnej. Jeśli u bliskich krewnych (rodziców, rodzeństwa, dziadków) dochodziło do nagłych zgonów w młodym wieku (przed 40.–50. rokiem życia), jest to bezwzględne wskazanie do konsultacji kardiologicznej.
Ścieżka diagnostyczna: od EKG do rezonansu
Podstawowa diagnostyka kardiologiczna przed podjęciem intensywnych treningów obejmuje:
- Wywiad lekarski i badanie podmiotowe (zebranie informacji o objawach i historii rodzinnej).
- Badanie EKG
- Echokardiografię (ECHO serca) – pozwala uwidocznić nieprawidłowy przerost ścian serca.
- Holter EKG, próbę wysiłkową, rezonans magnetyczny serca oraz badania genetyczne.
Rozpoznanie kardiomiopatii to nie koniec aktywności!
Przez lata dominował pogląd, że pacjenci z rozpoznaną kardiomiopatią przerostową powinni prowadzić bezwzględnie oszczędzający tryb życia. Dzisiejsza wiedza medyczna całkowicie zmienia to podejście. Całkowity brak ruchu prowadzi bowiem do otyłości, nadciśnienia czy cukrzycy, które dodatkowo obciążają serce.
Rekomendowana dla pacjentów jest lekka i umiarkowana aktywność fizyczna, taka jak:
- rekreacyjna jazda na rowerze,
- spacery i nordic walking,
- pływanie,
- gry zręcznościowe o lekkiej intensywności, np. golf.
Nowoczesne opcje terapeutyczne i nadzieja dla pacjentów
Medycyna oferuje obecnie nowoczesne terapie celowane, które wpływają bezpośrednio na przyczynę choroby, hamując niekontrolowany przerost mięśnia sercowego. Mawakamten to nowoczesny lek stworzony specjalnie dla pacjentów z kardiomiopatią przerostową z zawężeniem drogi odpływu (oHCM). Działa u samego źródła problemu – zmniejsza nadmierną skurczliwość przerosłego mięśnia sercowego i ułatwia jego rozkurcz, dzięki czemu krew może swobodniej wypływać z serca. Dla pacjentów oznacza to wyraźną ulgę: mniej duszności, mniejsze zmęczenie i zauważalną poprawę wydolności podczas codziennych czynności. Co bardzo ważne, lek jest już dostępny dla polskich pacjentów w ramach refundowanego programu lekowego, co daje im szansę na skuteczną terapię bez konieczności poddawania się inwazyjnym zabiegom operacyjnym.
„Znam pacjentów u nas w stowarzyszeniu, którzy chorują na to schorzenie i po wejściu leku do refundacji w formie programu lekowego ich jakość życia i kondycja się poprawiły. Część z tych osób mogła wrócić do pracy, uprawiać ulubione hobby czy sporty.”
— Agnieszka Wołczenko, prezeska Stowarzyszenia EcoSerce.
Lista szpitali, które realizują program lekowy z mawakamtenem jest dostępna stronie stowarzyszenia EcoSerce.
Podsumowanie
Sport jest wspaniałym lekiem dla ciała i umysłu, ale jak każdy lek wymaga odpowiedniego dawkowania. Zanim zwiększysz intensywność swoich treningów, skonsultuj się z lekarzem, wykonaj podstawowe badania kardiologiczne i słuchaj sygnałów wysyłanych przez Twój organizm.
Pełny materiał wideo z udziałem ekspertów obejrzysz na YouTube: