Epidemia otyłości u dzieci. System potrzebuje zmian, a rodziny jasnej ścieżki leczenia

Aż siedmiu na dziesięciu nastolatków w Polsce waży za dużo. Podczas posiedzenia Zespołu Parlamentarnego ds. Zdrowia Matki i Dziecka eksperci oraz pacjenci głośno zaapelowali o pilne stworzenie kompleksowego systemu wsparcia, skoordynowanej opieki medycznej w każdym województwie.

Problem nadwagi i otyłości dotyka coraz młodsze pokolenia Polaków, stając się jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny i polityki zdrowotnej. Po raz pierwszy w historii Parlamentarny Zespół ds. Zdrowia Matki i Dziecka, we współpracy z Fundacją Zdrowie i Edukacja Ad Metrium, poświęcił swoje posiedzenie zagadnieniu leczenia otyłości u dzieci.

„Otyłość to choroba przewlekła, która ma destrukcyjny wpływ na zdrowie fizyczne, psychikę, relacje oraz przyszłość naszych dzieci. Nie możemy ich oceniać – musimy je wspierać i leczyć. Chodzi o stworzenie jasnej, prostej ścieżki leczenia dzieci z otyłością. W taki sposób, by każde dziecko i każda rodzina wiedziały, jak otrzymać profesjonalną pomoc.” – mówiła posłanka Aleksandra Leo, przewodnicząca Zespołu Parlamentarnego ds. Zdrowia Matki i Dziecka.

Zatrważające statystyki: polskie dzieci przybierają na wadze najszybciej w Europie

Skala problemu w Polsce jest alarmująca. Współczesna pediatria mierzy się z konsekwencjami, które dotychczas były domeną pacjentów w wieku dorosłym.

„Problem nadmiernej masy ciała dotyka już co trzecie dziecko wieku przedszkolnym. W przypadku nastolatków – aż 7 na 10 dzieci. Kluczowe jest stworzenie ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej, by każde dziecko i jego rodzina mogły uzyskać fachową opiekę” – podkreśla prof. Małgorzata Myśliwiec, pediatra, endokrynolog i diabetolog dziecięcy.

Konieczność opieki wielodyscyplinarnej

Skuteczna walka z otyłością dziecięcą wymaga powołania wyspecjalizowanych, interdyscyplinarnych ośrodków leczenia w każdym województwie. Sam proces redukcji masy ciała nie kończy terapii – młody pacjent powinien pozostawać pod stałą opieką specjalistów, aby uniknąć nawrotu choroby.

Właściwa ścieżka leczenia powinna zaczynać się u lekarza pierwszego kontaktu, który zdiagnozuje problem i skieruje rodzinę do zespołu specjalistów: dietetyka, fizjoterapeuty oraz psychologa w ramach Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS).

Obecnie w Ministerstwie Zdrowia trwają prace nad wypracowaniem dedykowanych porad dla dzieci z chorobą otyłościową oraz klarownej ścieżki pacjenta pediatrycznego z otyłością.

„Roczny koszt działania takich świadczeń dla dzieci i młodzieży kosztowałby ok. 1,5 mld zł. Dla porównania, leczenie powikłań pochłania 5 mld zł w skali roku” – dodaje prof. Małgorzata Myśliwiec.

Edukacja zamiast stygmatyzacji

Poza działaniami ściśle medycznymi, kluczowym elementem walki z epidemią nadwagi i otyłości jest profilaktyka, zmiana nawyków żywieniowych oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Nie bez znaczenia pozostają również niezbędne zmiany w marketingu i przemyśle spożywczym, które masowo docierają do najmłodszych z produktami wysokoprzetworzonymi.

„Kluczem do zmian jest obowiązkowa edukacja zdrowotna w szkołach. To właśnie tam dzieci powinny systematycznie uczyć się, jak zdrowo żyć. Aby nasze dzieci zdrowo się odżywiały, musimy o tym mówić szeroko, głośno i przede wszystkim w taki sposób, by nie stygmatyzować rówieśników, którzy z tą chorobą na co dzień walczą.” – mówi posłanka Barbara Okuła, wiceprzewodnicząca Zespołu Parlamentarnego ds. Zdrowia Matki i Dziecka.

Przytomniejmy, od 1 września 2026 roku edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym w klasach IV-VIII w szkołach podstawowych oraz w szkołach ponadpodastwowych.

Co mówią pacjenci?

Najlepiej realia walki z chorobą znają sami pacjenci i ich najbliżsi, którzy codziennie zderzają się z brakiem systemowych rozwiązań i zagubieniem w strukturach ochrony zdrowia.

„Jestem pacjentką i jestem mamą dzieci chorujących na otyłość. Jestem w remisji od kilku lat. Ścieżkę do zdrowia karczowałam sama, tworząc zespół osób, które mi pomogły. Rodzic dzieci chorujących na otyłość w obecnym systemie znajduje się w dżungli. Nie wie, gdzie szukać pomocy i wsparcia. Często nie wie, jak pomóc swojemu dziecku. Dlatego potrzebujemy zmian systemowych. Konieczne są też inne profilaktyczne, adresowane do dzieci, które jeszcze nie zachorowały.” – mówi Elżbieta Brzozowska, wiceprezeska Fundacji Zdrowie i Edukacja Ad Meritum.

Jak radzą sobie inne kraje w Europie?

W Europie podejście do leczenia otyłości u dzieci przeszło w ciągu ostatnich 10–15 lat prawdziwą rewolucję. Sposób walki z tą chorobą przestał być wyłącznie domeną gabinetów lekarskich – stał się elementem szeroko zakrojonych standardów medycznych i całych systemów państwowych.

„Kluczowe programy europejskie opierają się na kilku zasadach: pacjentem nigdy nie jest samo dziecko, lecz cała jego rodzina; leczenie podlega ścisłej standaryzacji medycznej, zapewniony jest dostęp do nowoczesnej farmakoterapii, a działania profilaktyczne stanowią priorytet lokalnych polityk samorządowych. W nowoczesnej terapii obok dietetyków i lekarzy kluczową rolę odgrywają psycholodzy – dzieci uczą się technik asertywności oraz zarządzania relacjami, co pozwala im radzić sobie z presją rówieśniczą” – mówi Marta Pawłowska, przewodnicząca Partnerstwa „STOP OTYŁOŚCI”.

Przykłady udanych zmian systemowych w Europie:

• Wielka Brytania: W ramach struktur publicznej służby zdrowia (NHS) stworzono specjalne, dedykowane placówki dla dzieci z ekstremalną otyłością. System opiera się także na interwencjach cyfrowych, ciągłym monitorowaniu aktywności fizycznej pacjentów oraz całkowitym, rygorystycznym ograniczeniu reklam produktów szkodliwych (wysokoprzetworzonych) skierowanych do najmłodszych.
• Dania: Wprowadzone tam programy osiągają spektakularną, aż 80-procentową skuteczność w redukcji i stabilizacji masy ciała u dzieci, opierając się na stałej i prostej współpracy lekarza z rodziną w ich najbliższym środowisku domowym.
• Hiszpania: W 2022 roku wdrożono tam przełomowy Narodowy Plan Strategiczny na rzecz Redukcji Otyłości Dziecięcej. Program sygnował premier rządu, a za jego realizację bezpośrednio odpowiada wicpremier. Pod dokumentem podpisało się aż 14 ministrów.Kkażdy z resortów (od edukacji po infrastrukturę i finanse) ma precyzyjnie określone zadania, które musi zrealizować w ramach tego wieloletniego planu.

Do tych międzynarodowych doświadczeń odwołują się krajowi eksperci, wskazując, że punktowe, rozproszone działania nie przyniosą rezultatu. Doświadczenia państw europejskich pokazują, że otyłość dziecięca to problem wielosektorowy. Wymagający zaangażowania rządu, samorządów oraz wdrożenia jasnych standardów medycznych, w których rodzina otrzymuje pełne i bezpłatne wsparcie psychologiczne oraz farmakologiczne.

Podsumowanie – Czego domagają się eksperci i pacjenci?

1. Tworzenia regionalnych centrów otyłości dziecięcej w każdym województwie, zapewniających ciągłość opieki.
2. Wprowadzenia skoordynowanej opieki wielodyscyplinarnej (lekarz, dietetyk, psycholog, fizjoterapeuta) w ramach NFZ.
3. Refundacji nowoczesnej farmakoterapii dla dzieci powyżej 6. roku życia, u których inne metody zawiodły.
4. Systemowego ograniczenia marketingu niezdrowej żywności skierowanego do dzieci.

Ewa Kurzyńska

Polecamy: Endoskopowe leczenie otyłości: co warto wiedzieć?