Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła międzynarodowy stan zagrożenia zdrowia publicznego. Powodem jest nagły wzrost zakażeń wirusem Ebola w Afryce Środkowej. Czy grozi nam nowa pandemia? Przedstawiamy najważniejsze fakty bez paniki.
Wirus Ebola to jeden z najgroźniejszych patogenów znanych ludzkości. Informacja o tym, że WHO uruchomiło najwyższy stopień alarmu w związku z sytuacją w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie. Główny punkt zapalny epidemii znajduje się we wschodniej części DRK, ze szczególnym uwzględnieniem prowincji Ituri (w tym stref zdrowotnych Rwampara, Mongbwalu oraz miasta Bunia).
Do połowy maja 2026 roku systemy nadzoru epidemiologicznego zarejestrowały tam 246 przypadków podejrzanych, z czego 8 zostało formalnie potwierdzonych drogą zaawansowanej diagnostyki molekularnej. Odnotowano już co najmniej 80 zgonów wywołanych klinicznymi objawami gorączki krwotocznej. Aż 60% chorych to młode kobiety. Wynika to z faktu, że w tamtejszej kulturze to właśnie one najczęściej opiekują się chorymi bliskimi w domach.
Sytuacja uległa gwałtownemu pogorszeniu, gdy wirus przekroczył granice państwowe, wywołując przypadki importowane w sąsiedniej Ugandzie. Pierwszym oficjalnym wektorem transgranicznym był starszy mężczyzna, który po powrocie z Konga trafił do szpitala w Kampali i zmarł 14 maja. Kolejne podejrzenia zakażeń w stolicy Ugandy postawiły tamtejsze służby w stan najwyższej gotowości.
Eksperci uspokajają: to nie jest powtórka z COVID-19 i nie grozi nam globalna pandemia. Sytuacja jest jednak poważna z innego powodu.
Ebola: dlaczego WHO bije na alarm?
Warto posłuchać: Czy wirusy zgładzą ludzkość? (Podcast z wirusologiem)
Tym razem lekarze mierzą się z rzadkim szczepem Bundibugyo. Dlaczego to zła wiadomość?
- Brak szczepionki: W przeciwieństwie do poprzednich epidemii, na ten konkretny wariant wirusa nie mamy jeszcze zatwierdzonej szczepionki.
- Brak leków celowanych: Medycyna nie dysponuje obecnie skutecznym lekiem, który potrafiłby zniszczyć ten szczep – lekarzom pozostaje walka z objawami i podtrzymywanie sił organizmu.
- Podstępne objawy: Początek choroby łatwo pomylić z popularną w tamtym regionie malarią lub tyfusem. Pacjenci trafiają do szpitali późno, co sprzyja zakażeniom.
Do połowy maja 2026 roku odnotowano blisko 250 przypadków i co najmniej 80 zgonów. Aż 60% chorych to młode kobiety. Wynika to z faktu, że w tamtejszej kulturze to właśnie one najczęściej opiekują się chorymi bliskimi w domach.
Ebola w Afryce: geopolityka utrudnia leczenie
Opanowanie sytuacji na miejscu przypomina gaszenie pożaru podczas wichury. Region Konga, w którym wybuchła epidemia, jest niestabilny militarnie. Działalność lokalnych grup zbrojnych sprawia, że zespoły medyczne mają gigantyczny problem z bezpiecznym docieraniem do wiosek i śledzeniem osób, które miały kontakt z chorymi.
Ogłoszenie stanu zagrożenia (PHEIC) przez WHO to sygnał dla bogatych państw i organizacji humanitarnych: „Potrzebujemy natychmiastowych funduszy, sprzętu ochronnego i mobilnych laboratoriów na miejscu, w Afryce, aby zdusić problem w zarodku”.
Ebola: wszystko co warto wiedzieć
Wirus Ebola to patogen należący do rodziny tzw. filowirusów. Wywołuje u ludzi i naczelnych (np. małp) ciężką chorobę zwaną gorączką krwotoczną. Nazwa ta pochodzi od rzeki Ebola w Demokratycznej Republice Konga, w pobliżu której w 1976 roku odkryto pierwsze ognisko tej choroby.
Warto wiedzieć, że wirus nie jest jeden – ma kilka swoich odmian (szczepów). Jedne, jak szczep Zaire, są bardzo agresywne. Inne, jak rzadszy szczep Bundibugyo, stanowią ogromne wyzwanie, ponieważ medycyna wciąż szuka na nie skutecznych szczepionek.
Ebola: jak można się zarazić?
To najważniejsza informacja, która uspokaja epidemiologów: Ebola NIE przenosi się drogą kropelkową. Oznacza to, że nie zarazimy się nią, stojąc obok kogoś w autobusie. Ani przez to, że ktoś na nas kichnie (tak jak dzieje się to w przypadku grypy czy COVID-19).
Do zakażenia dochodzi wyłącznie poprzez bezpośredni kontakt uszkodzonej skóry lub błon śluzowych (np. oka, ust) z:
- krwią, wymiotami, kałem czy innymi płynami ustrojowymi osoby, która jest już chora i ma objawy;
- ciałem osoby zmarłej na Ebolę;
- przedmiotami skażonymi tymi płynami (np. igłami, pościelą);
- zakażonymi zwierzętami (np. nietoperzami owocożernymi czy małpami).
Ważne: Człowiek zakażony wirusem Ebola nie zaraża innych w okresie inkubacji (zanim pojawią się pierwsze objawy). Staje się niebezpieczny dla otoczenia dopiero wtedy, gdy sam zaczyna wysoko gorączkować.
Jak rozwija się choroba i jakie są objawy?
Od momentu wniknięcia wirusa do organizmu do pojawienia się pierwszych symptomów mija zazwyczaj od 2 do 21 dni. Początek jest bardzo podstępny i przypomina ciężką grypę, malarię lub tyfus, co na początku bardzo utrudnia diagnozę.
Choroba postępuje etapami:
- Faza rzekomogrypowa (pierwsze dni): Nagła, bardzo wysoka gorączka, potworne osłabienie, silne bóle mięśni, stawów oraz głowy, a także ból gardła.
- Faza żołądkowo-jelitowa: Pojawiają się ostre wymioty, wodnista biegunka, wysypka skórna oraz zaburzenia czynności nerek i wątroby.
- Faza krwotoczna (zaawansowana): W najcięższych przypadkach dochodzi do krwawień wewnętrznych oraz zewnętrznych (np. z nosa, dziąseł). Śmierć następuje najczęściej w wyniku niewydolności wielu narządów i wstrząsu toksycznego.
Dlaczego śmiertelność jest tak wysoka?
Śmiertelność w przypadku Eboli waha się średnio wokół 50%. Jednak zależności od szczepu i szybkości udzielenia pomocy medycznej może wynosić od 25% do nawet 90%. Wirus dosłownie paraliżuje układ odpornościowy człowieka. Atakuje komórki obronne, a następnie niszczy wyściółkę naczyń krwionośnych, co prowadzi do ich nieszczelności i potężnych problemów z krzepnięciem krwi.
Jak wygląda leczenie?
Kluczowe jest jak najszybsze wykrycie choroby i izolacja pacjenta. Leczenie w dużej mierze opiera się na tzw. terapii wspomagającej: intensywnym nawadnianiu (kroplówki), podawaniu elektrolitów, utrzymywaniu prawidłowego ciśnienia krwi oraz tlenoterapii.
Dla powszechnego szczepu Zaire naukowcy opracowali już nowoczesne leki oparte na przeciwciałach monoklonalnych oraz szczepionki. W przypadku rzadszych odmian, takich jak aktualnie atakujący szczep Bundibugyo, medycyna opiera się głównie na natychmiastowej walce o stabilizację stanu pacjenta, co daje jego własnemu układowi odpornościowemu czas na podjęcie równej walki z wirusem.
Ewa Kurzyńska
Artykuł powstał na podstawie oficjalnego raportu epidemiologycznego Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z dnia 17 maja 2026 roku. Link