Sezon zakażeń RSV wchodzi w intensywną fazę, a wraz ze wzrostem liczby zachorowań obserwowany jest spadek liczby szczepień w porównaniu z okresem jesiennym[1]. Niski poziom profilaktyki zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i hospitalizacji, szczególnie wśród seniorów oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi. Dane z Europy pokazują, że szczepienia przeciw RSV mogą skutecznie ograniczać liczbę hospitalizacji[3].
Krzywa zachorowań rośnie. Dane dostępne w CEZ pokazują, że w styczniu 2026 r. liczba zachorowań na RSV (Respiratory Syncytial Virus) wzrosła ponad trzykrotnie – z ok. 3 do ponad 10–12 przypadków na 100 tys. mieszkańców tygodniowo[1]. W 2025 roku najwięcej zachorowań odnotowano na przełomie lutego i marca, ze szczytem na poziomie 45-48 przypadków na tys. mieszkańców tygodniowo. Obecna dynamika wskazuje, że system ochrony zdrowia wchodzi w najbardziej wymagającą fazę obciążenia związaną z zakażeniami RSV[2]. Eksperci podkreślają, że szczepienie również w trakcie trwającego wzrostu zachorowań może przynieść istotne korzyści ochronne, szczególnie w populacjach najbardziej narażonej na ciężki przebieg choroby.
RSV – wiemy coraz więcej. RSV jest jedną z głównych przyczyn zakażeń dolnych dróg oddechowych. Wirus znany od dekad i przez długi czas kojarzonym głównie z infekcjami u dzieci. Coraz więcej danych pokazuje jednak, że stanowi on istotne zagrożenie także dla dorosłych, szczególnie seniorów oraz osób z chorobami współistniejącymi. Na cięższy przebieg zakażenia i zwiększone ryzyko hospitalizacji wpływają również choroby przewlekłe, w tym:choroby układu oddechowego (astma, POChP),choroby układu krążenia,choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca,schorzenia przebiegające z osłabieniem odporności, w tym choroby nowotworowe.
„RSV to nie jest wyłącznie problem pediatryczny. Dla osób po 60. roku życia oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi zakażenie może oznaczać ciężki przebieg choroby, hospitalizację i długą rekonwalescencję. Ryzyko poważnych powikłań wyraźnie rośnie wraz z wiekiem.” – mówi dr n.med. Michał Sutkowski, specjalista medycyny rodzinnej i chorób wewnętrznych.
Diagnostyka ma swoje ograniczenia
Rozpoznawanie zakażeń RSV u osób dorosłych bywa utrudnione. Choć złotym standardem pozostają metody molekularne, ich dostępność w podstawowej opiece zdrowotnej jest ograniczona. Testy antygenowe, choć pomocne, charakteryzują się niższą czułością u osób starszych. „Wynika to z różnic w wiremii RSV w górnych drogach oddechowych: u osób starszych wirus replikuje się tam krócej, a jego ładunek jest zazwyczaj niższy. W konsekwencji „okienko diagnostyczne”, w którym można wykryć antygen patogenu, jest znacznie węższe. Część zakażeń RSV wśród seniorów zwyczajnie więc umyka diagnostyce. Sądzę jednak, że tak jak lepiej jest zapobiegać niż leczyć, tak i lepiej zapobiegać zakażeniom RSV, niż na co dzień roztrząsać niedoskonałości ich rozpoznawania. – wyjaśnia prof. dr hab. Piotr Rzymski, biolog, Zakład Medycyny Środowiskowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
Dwie podgrupy RSV – co to oznacza w praktyce? Wirus RS występuje w dwóch podgrupach antygenowych: RSV-A i RSV-B. Liczne badania wskazują, że zarówno RSV A jak i RSV B może prowadzić do ciężkiego przebiegu choroby, zwłaszcza u osób z grup ryzyka. Co więcej, obie grupy współwystępują w trakcie sezonu epidemicznego.
„Zakażenie wirusem RSV nie zapewnia trwałej ochrony – reinfekcje są częste, co wynika z niedoskonałości i krótkotrwałości odporności poinfekcyjnej. Dlatego autoryzowane szczepionki przeciwko RSV opracowano w oparciu o zoptymalizowaną formę białka fuzyjnego F, aby nie tylko zwiększyć ich bezpieczeństwo, lecz także skutecznie pobudzić układ odpornościowy do wytworzenia silnej, neutralizującej odpowiedzi przeciwko wirusowi. Badania wskazują na wysoką skuteczność tych szczepień, po podaniu jednej dawki, która przeciąga się na przynajmniej dwa sezony” – dodaje prof. Rzymski.
Szczepienie przeciw RSV. W Polsce dostępne są obecnie dwie szczepionki przeciw RSV:
- Dwuwalentna (RSV-A i RSV-B), bez adjuwanta, refundowana w Polsce od kwietnia 2025 dla pacjentów 65+ bezpłatnie (lista S), dla pacjentów 60-64 –50% odpłatności, dla kobiet w ciąży bezpłatnie w celu biernej ochrony niemowląt przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywołanymi przez syncytialny wirus oddechowy RSV (lista C) [3], [4]
- Monowalentna (RSV-A), z adjuwantem, refundowana w Polsce od października 2025 dla pacjentów 65+ bezpłatnie (lista S) i dla pacjentów 60-64 – 50% odpłatności [5], [6].
Profilaktyka a stabilność systemu ochrony zdrowia. Z perspektywy systemowej szczepienia przeciw RSV pozostają jednym z kluczowych narzędzi ograniczania liczby hospitalizacji oraz powikłań wymagających leczenia szpitalnego. Działania profilaktyczne podejmowane także w trakcie wzrostu zachorowań mogą przełożyć się na zmniejszenie presji na oddziały szpitalne w kolejnych tygodniach.
Skuteczność szczepień przeciw RSV potwierdzają dane ze Szkocji, gdzie wdrożono ogólnokrajowy program szczepień. Zgodnie z badaniem opublikowanym w The Lancet Infectious Diseases[7], już w pierwszym sezonie funkcjonowania programu – przy wyszczepialności seniorów na poziomie 68% – odnotowano 62% spadek hospitalizacji z powodu RSV. Autorzy badania wskazują, że redukcja liczby hospitalizacji przekłada się nie tylko na poprawę wyników zdrowotnych pacjentów, ale także na zmniejszenie presji na system ochrony zdrowia.
Nadal jest czas na działanie. Eksperci podkreślają, że obecny moment – przy narastającej liczbie zakażeń – pozostaje istotny dla działań profilaktycznych. Zabezpieczenie populacji najbardziej narażonych może ograniczyć liczbę ciężkich przypadków, hospitalizacji oraz kosztów leczenia w kolejnych tygodniach.
[1] Raport o chorobach zakaźnych – ezdrowie.gov.pl Raport o chorobach zakaźnych – ezdrowie.gov.pl
[2] Raport o chorobach zakaźnych – ezdrowie.gov.pl Raport o chorobach zakaźnych – ezdrowie.gov.pl
[3] Raport epidemiologiczny Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych (OPZCI), wrzesień 2025 opzci.pl/wp-content/uploads/2025/09/Raport-epidemiologiczny-1.pdf
[4] RSV – Szczepienia.info https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rsv-2/
[5] Raport epidemiologiczny Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych (OPZCI), wrzesień 2025 opzci.pl/wp-content/uploads/2025/09/Raport-epidemiologiczny-1.pdf
[6] RSV – Szczepienia.info https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rsv-2/
[7] Early evidence of RSV vaccination impact on hospitalisation rates of older people in Scotland – The Lancet Infectious Diseases
ET