Nowe badania prowadzone w Harvard Medical School wskazują, że niski poziom litu w mózgu może być powiązany z rozwojem choroby Alzheimera. Naukowcy zaobserwowali, że u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi – często będącymi pierwszym sygnałem nadchodzącej demencji – zawartość litu w tkankach mózgowych była znacząco niższa niż u osób zdrowych. To odkrycie może otworzyć nowy rozdział w diagnostyce i leczeniu jednej z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych na świecie.
Poziom litu w mózgu – kluczowy czynnik w badaniach
Zespół prof. Bruce’a Yanknera analizował 26 różnych metali w mózgach uczestników długoterminowego projektu Religious Orders Study, w którym biorą udział zakonnice, księża i bracia powyżej 65. roku życia. Wyniki były jednoznaczne – spośród wszystkich pierwiastków jedynie poziom litu był istotnie obniżony u osób dotkniętych wczesnymi objawami Alzheimera.
Kolejne eksperymenty przeprowadzone na myszach potwierdziły znaczenie tego odkrycia. Gdy zwierzęta otrzymywały dietę z 90% mniejszą zawartością litu, poziom pierwiastka w ich mózgach spadał o połowę. Efektem było przyspieszone odkładanie się blaszek amyloidowych, tworzenie splątków białka tau oraz silne reakcje zapalne. Wszystkie te procesy prowadziły do szybszej utraty połączeń nerwowych i pogorszenia funkcji poznawczych.
Obejrzyj też: Zaburzenia lipidowe
Jak lit chroni układ nerwowy?
Badania wykazały, że lit naturalnie blokuje enzym GSK3b, którego nadmierna aktywność wiąże się z chorobą Alzheimera. Gdy poziom litu spada, enzym działa bez kontroli, uruchamiając kaskadę procesów prowadzących do degeneracji neuronów.
Co więcej, naukowcy odkryli, że lit gromadzi się w samych blaszkach amyloidowych. Oznacza to, że tworzące się złogi niejako „uwięziają” pierwiastek, zmniejszając jego stężenie w otaczających obszarach mózgu. To z kolei osłabia działanie mikrogleju – wyspecjalizowanych komórek odpornościowych mózgu, które powinny usuwać toksyczne białka.
Poziom litu a potencjalne terapie
W poszukiwaniu możliwych rozwiązań zespół Yanknera przetestował 16 różnych soli litu. Okazało się, że popularny w psychiatrii węglan litu ma dużą tendencję do wiązania się z blaszkami amyloidowymi. To może ograniczać jego skuteczność w leczeniu Alzheimera. Obiecujące wyniki dał natomiast lit orotowy – słabiej przyciągany przez złogi i lepiej wspierający aktywność mikrogleju. U myszy podawanie litu orotowego przywracało zdolność do rozkładania toksycznego amyloidu.
Choć dane te budzą ogromny entuzjazm, naukowcy podkreślają, że potrzeba jeszcze szeroko zakrojonych badań klinicznych. Nie należy samodzielnie przyjmować litu w celach profilaktycznych. W nadmiarze może on powodować poważne objawy, w tym zaburzenia neurologiczne i dolegliwości żołądkowe.
Eksperci: odkrycie przełomowe, ale wymaga ostrożności
Zdaniem prof. Serge’a Gauthiera z McGill University w Kanadzie wyniki badań są „spektakularne” i mogą zmienić nasze podejście do terapii chorób neurodegeneracyjnych. Z kolei prof. Ashley Bush z University of Melbourne zwraca uwagę, że lit należy traktować nie tylko jako lek, ale również jako naturalny jon sygnałowy regulujący wiele procesów biologicznych.
Badacze zastanawiają się dziś, czy poziom litu w organizmie spada wraz z wiekiem. Czy powinien być uznawany za pierwiastek niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego? Jaka jego ilość w diecie byłaby optymalna?
Poziom litu jako biomarker i kierunek terapii przyszłości
Odkrycie roli, jaką pełni poziom litu w mózgu, może w przyszłości posłużyć do tworzenia nowych metod diagnostycznych – np. jako biomarker wczesnych faz choroby Alzheimera. Równocześnie prace nad różnymi solami litu otwierają perspektywę opracowania terapii, które spowolnią lub nawet odwrócą rozwój demencji.
Wnioski
Badania z Harvard Medical School to jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat w kontekście choroby Alzheimera. Pokazują, że niski poziom litu w mózgu nie jest jedynie ciekawostką biochemiczną, ale może być czynnikiem napędzającym neurodegenerację. Zrozumienie tego mechanizmu daje nadzieję na opracowanie nowych sposobów ochrony mózgu przed demencją i innymi zaburzeniami neurodegeneracyjnymi.
Źródło: https://www.chemistryworld.com/news/low-lithium-levels-linked-to-alzheimers/4021984.article