Choć przez lata szczepienia przeciwko pneumokokom kojarzono głównie z profilaktyką u dzieci, dane epidemiologiczne wskazują na drugą, równie zagrożoną grupę – seniorów. Wysoka śmiertelność, bariery w refundacji oraz konieczność aktualizacji preparatów to główne tematy poruszone przez prof. Agnieszkę Mastalerz-Migas w wywiadzie, nagranym podczas Kongresu Wyzwań Zdrowotnych w Katowicach.
Pneumokoki: epidemiologiczna krzywa typu „U”
Jak zauważa prof. Agnieszka Mastalerz-Migas, statystyki zachorowań na Inwazyjną Chorobę Pneumokokową (IHP) układają się w kształt litery U. Najwięcej przypadków odnotowuje się u najmłodszych dzieci oraz u osób powyżej 60–65. roku życia.
„Śmiertelność w grupie seniorów jest znacząco wyższa niż w grupie dzieci. U dzieci mamy już od lat szczepienia (…), natomiast jeśli chodzi o grupę seniorów, to jest nadal taki temat nie do końca zaopiekowany” – podkreśla prof. Agnieszka Mastalerz-Migas, Krajowa Konsultant w dziedzinie Medycyny Rodzinnej.
Dane za rok 2025 wskazują na ponad 2200 potwierdzonych przypadków IHP, co stanowi wyraźny wzrost w stosunku do lat poprzednich. Należy jednak pamiętać, że pneumokoki to nie tylko sepsa czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. To przede wszystkim bakteryjne zapalenia płuc, które u osób starszych mogą mieć tragiczny przebieg.
Bariery systemowe: Dlaczego seniorzy się nie szczepią?
Obecnie szczepionka 13-walentna jest bezpłatna dla osób powyżej 65. roku życia, ale tylko pod warunkiem tzw. współchorobowości. Zdaniem Konsultant Krajowej, to istotne utrudnienie, które zniechęca pacjentów i komplikuje pracę lekarzy.
„Moim zdaniem i nie tylko moim, jedynym kryterium do uzyskania możliwości szczepienia refundowanego powinno być kryterium wieku, bo ono jest naprawdę wystarczającym czynnikiem ryzyka” – postuluje profesor Agnieszka Mastalerz-MIgas.
Kolejnym problemem jest tzw. „droga receptowa”. Pacjent musi najpierw udać się do lekarza po receptę, wykupić preparat w aptece, a następnie wrócić do przychodni na szczepienie. Prof. Mastalerz-Migas proponuje model „szczepionki w lodówce”, gdzie placówka medyczna mogłaby rozliczyć koszt preparatu i usługi bezpośrednio. Drastycznie skróciłoby to ścieżkę pacjenta.
Wyścig z naturą: Potrzeba nowoczesnych szczepionek
Świat bakterii nie stoi w miejscu. Zjawisko tzw. zastępowania serotypów sprawia, że patogeny, które nie są uwzględnione w starszych szczepionkach, zaczynają z czasem dominować w populacji.
„W tej chwili wiemy, że szczepionka 13-walentna to jest mniej więcej 50% pokrycia tych serotypów, które dominują w inwazyjnej chorobie pneumokokowej. Natomiast już te szczepionki 20-walentna czy 21-walentna to jest pokrycie ponad 70%” – wyjaśnia prof. Mastalerz-Migas.
Ekspertka zaznacza, że przy wydatkowaniu środków publicznych kluczowe jest dopasowanie refundowanych preparatów do aktualnej epidemiologii. Tak, aby zapewnić seniorom maksymalną możliwą ochronę.
Postulaty zmian
Podsumowując wyzwania stojące przed polskim systemem ochrony zdrowia, prof. Agnieszka Mastalerz-Migas wskazuje trzy kluczowe filary poprawy sytuacji:
- Zniesienie wymogu współchorobowości – refundacja oparta wyłącznie na kryterium wieku (od 50. lub 65. roku życia).
- Refundacja nowoczesnych preparatów – wprowadzenie szczepionek o szerszym pokryciu serotypowym (20- i 21-walentnych).
- Uproszczenie logistyki – umożliwienie realizacji szczepienia jako kompleksowego świadczenia w POZ, poradniach geriatrycznych czy zakładach opiekuńczo-leczniczych, bez konieczności wizyt w aptece.
Dzięki tym zmianom profilaktyka pneumokokowa mogłaby stać się realnie dostępna dla każdego seniora, niezależnie od miejsca, w którym styka się on z systemem ochrony zdrowia.
Ewa Kurzyńska