Pneumokoki to wciąż zagrożenie. W Polsce każdego roku rośnie liczba zachorowań na inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP), która szczególnie zagraża osobom starszym. Wśród pacjentów powyżej 65. roku życia śmiertelność sięga niemal 50%. Fundacja Zdrowego Postępu zwraca uwagę na potrzebę objęcie wszystkich seniorów refundowanym programem szczepień przeciw pneumokokom. Powinien on obejmujmować nowoczesne preparaty o najszerszym zakresie ochrony.
Pneumokoki – choroba, która wciąż zbiera żniwo
Inwazyjna choroba pneumokokowa, wywoływana przez bakterie Streptococcus pneumoniae, może prowadzić do ciężkiego zapalenia płuc, sepsy czy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Dla osób starszych i przewlekle chorych to często zagrożenie życia.
Jak wynika z danych KOROUN, liczba potwierdzonych przypadków IChP w Polsce zwiększyła się z 870 w 2017 r. do 1857 w 2024 r.[1], Wskazuje to na poprawę nadzoru epidemiologicznego oraz bardziej skuteczne raportowanie. Jednak ryzyko zachorowania rośnie gwałtownie wraz z wiekiem. Od 10 przypadków na 100 tys. osób w wieku 65–74 lata do prawie 40 przypadków w grupie 95+.
Zakażenia pneumokokowe wciąż są jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych dla osób starszych w Polsce. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa konieczne jest wprowadzenie nowoczesnych rozwiązań profilaktycznych, które realnie chronią życie i zdrowie – mówi Joanna Bogdanowicz-Antos, Prezes Fundacji Zdrowego Postępu.
Pneumokoki jako nowe wyzwania epidemiologiczne
Wprowadzenie obowiązkowych szczepień dzieci przeciwko pneumokokom w 2017 r. było ogromnym sukcesem systemu zdrowia publicznego. Doprowadziło też do tzw. zastępowania serotypów. Zjawisko to polega na tym, że po zaszczepieniu przeciwko jednej odmianie bakterii (zestawowi serotypów), inne – wcześniej rzadziej spotykane – mogą zacząć się rozprzestrzeniać i wywoływać choroby o odmiennym podłożu. Dlatego potrzebne są szczepionki, które chronią dorosłych przed coraz większą liczbą odmian bakterii w sposób całościowy.
Ochrona seniorów przed zakażeniami pneumokokowymi, wymaga zastosowania szczepionek o najszerszym możliwym zakresie działania. Muszą być dostosowane do obecnej sytuacji epidemiologicznej w Polsce, tzw. szczepionek skoniugowanych przeciw pneumokokom o wysokiej walentności (PCV). Zapewniają one kompleksową ochronę i zmniejszają ryzyko ciężkich powikłań u seniorów – podkreśla prof. dr hab. n. med. Waleria Hryniewicz, lekarz mikrobiolog z Narodowego Instytutu Leków w Warszawie.
Szczepienia to inwestycja w zdrowie i gospodarkę
Zakażenia pneumokokowe to nie tylko dramat pacjentów i ich rodzin, ale również wymierne straty dla gospodarki. W 2017 roku choroby wywołane pneumokokami spowodowały ponad 156 tysięcy dni absencji chorobowej. Przełożyło się to na koszty pośrednie przekraczające 49 milionów złotych[2].
Według międzynarodowych analiz programy szczepień dorosłych przynoszą nawet 19-krotność zwrotu z inwestycji. W przypadku szczepień przeciw pneumokokom – nawet 33-krotność poniesionych kosztów[3].
Profilaktyka to nie koszt, to inwestycja – w zdrowie, niezależność i bezpieczeństwo osób starszych. To także w stabilność systemu ochrony zdrowia – dodaje prof. Hryniewicz
Szczepienie seniorów powinno być standardem opieki
U osób powyżej 65. roku życia i z chorobami współwystępującymi inwazyjna choroba pneumokokowa może mieć ciężki przebieg i prowadzić do powikłań zdrowotnych, a nawet do śmierci. – W 2023 roku Polska wprowadziła bezpłatne szczepienia przeciw pneumokokom dla tej grupy osób, co było ważnym krokiem. Jednak, jak podkreśla dr n. med. Monika Wanke-Rytt z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ochrona tylko części populacji nie wystarczy. To z czym mierzymy się obecnie to narastający problem z antybiotykoopornością oraz brak dostępu do szczepionek na dominujące odmiany pneumokoków. Nowe skoniugowane szczepionki przeciwko pneumokokom obejmujące najczęstsze serotypy dominujące w tej populacji będą stopniowo wypierać szczepionki polisacharydowe – dodaje ekspert.
W starzejącym się społeczeństwie szczepienia przeciw pneumokokom dla wszystkich seniorów powinny być tak samo oczywistym elementem profilaktyki jak szczepienie przeciw grypie czy COVID-19. Tylko powszechny dostęp do szczepień może realnie ograniczyć liczbę hospitalizacji i zgonów – mówi Joanna Bogdanowicz-Antos z Fundacji Zdrowego Postępu.
Apteka – miejsce, gdzie zaczyna się profilaktyka
Nowoczesne rozwiązania wprowadzone w Polsce, takie jak możliwość szczepienia w aptekach, to ogromny krok naprzód. Już w 2023 roku farmaceuci podali ponad 41 tysięcy refundowanych dawek szczepionek przeciw pneumokokom, co pokazuje, że łatwy dostęp
zwiększa gotowość Polaków do szczepień. Fundacja apeluje o systemowe wsparcie tego modelu – poprzez edukację, uproszczenie procedur i lepszą informację dla pacjentów.
Polska może być liderem szczepień dorosłych
Fundacja Zdrowego Postępu wraz z ekspertami klinicznymi wskazuje także, że Polska powinna wzorować się na rozwiązaniach stosowanych w krajach takich jak Kanada, Francja czy Niemcy, gdzie szczepienia oceniane są nie tylko przez pryzmat kliniczny, lecz także społeczny i ekonomiczny. Nowe podejście do oceny szczepionek – oparte na aktualnych danych epidemiologicznych i potrzebach populacji – pozwoliłoby na skuteczniejsze planowanie programów profilaktycznych.
[1] KOROUN. Inwazyjna Choroba Pneumokokowa (IChP) w Polsce w 2024 roku. 2024, https://koroun.nil.gov.pl/wp-content/uploads/2025/04/Inwazyjna-choroba-pneumokokowa-IChP-w-Polsce-w-2024-roku.pdf, (dostęp 10.2025)
[2] Golicki D, Jaskowiak K, Dobrowolska I, Niewada I. Indirect costs of pneumococcal diseases in Poland: estimation based on the data of the Social Insurance Institution (ZUS) regarding sickness absence. 2019.
[3] Socio-Economic Value of Adult Immunisation Programmes, https://www.ohe.org/publications/the-socio-economic-value-of-adult-immunisation-programmes/, (dostęp: 10.2025)
Oprac. ET