Cukrzyca dotyka w Polsce ponad 3 miliony osób. Jakich zmian wymaga model opieki nad tymi chorymi zdaniem ekspertów?
Cukrzyca to duży koszt dla systemu ochrony zdrowia
Cukrzyca stanowi więc poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Ostatnie lata przyniosły wiele zmian w opiece nad pacjentami z tą chorobą oraz w dostępności do nowoczesnego leczenia. Czego nadal potrzebują pacjenci z cukrzycą? Odpowiedź na to pytanie jest ważnym wątkiem raportu „Diabetologia w Polsce na tle Unii Europejskiej. Bilans z okazji polskiej prezydencji w Radzie UE”, opracowanego z inicjatywy Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA.
Zgodnie z danymi ze wspomnianego raportu na cukrzycę choruje 59 milionów ludzi w Europie, a do 2030 r. liczba ta ma wzrosnąć do 65 milionów. W Unii Europejskiej z cukrzycą żyje ponad 32 miliony dorosłych i 170 tys. dzieci. Jak sytuacja wygląda w Polsce? Jak podaje Narodowy Fundusz Zdrowia, liczba zdiagnozowanych chorych w 2023 r. wyniosła 25,11 tys. pacjentów poniżej 18 r.ż. oraz 3,24 mln pacjentów
w wieku 18 i więcej.
„W raporcie NIZP-PZH z 2019 r. oszacowano, że w Polsce całkowite obciążenie budżetu NFZ kosztami cukrzycy – rozumianymi jako suma
leczenia cukrzycy, jej powikłań i cięższego przebiegu chorób współistniejących – wyniosło nawet 6,1 mld zł w 2017 r. Średni koszt
leczenia jednego pacjenta z cukrzycą był o 82,5 proc.. wyższy od pacjenta tej samej płci i tym samym wieku, ale bez cukrzycy. Już teraz
cukrzyca stanowi istotne obciążenie dla budżetu NFZ, nie tylko bezpośrednimi kosztami diagnostyki i leczenia, ale także kosztami
leczenia powikłań oraz cięższego przebiegu chorób współistniejących. Bezpośrednie koszty diagnostyki i leczenia cukrzycy stanowią
jednak mniejszość (47 proc.) przyrostu kosztów na jednego pacjenta. Pozostałe 53 proc. należy uznać za koszty leczenia powikłań cukrzycy,
w większości pośrednie. Wczesne wykrywanie i właściwa kontrola cukrzycy wydają się więc działaniami, które w przyszłości zmniejszą
obciążenie finansów publicznych tą chorobą” – czytamy w raporcie.
Cukrzyca: problem o wielu twarzach
Cukrzyca to dziś w Polsce prawdziwa epidemia. Co napędza skalę zachorowań? Winić należy styl życia czy braki systemowe?
-Po pierwsze, cukrzyca to nie jest jedna choroba. Wyróżniamy bowiem jej cztery rodzaje. Cukrzyca typu 1 to choroba o podłożu autoimmunologicznym. Co ważne, w Polsce jest to dziś najczęstsza choroba wieku rozwojowego. Typ drugi dotyka nawet 90 proc. pacjentów. Warto też pamiętać, że cukrzyca występuje również u chorych z innymi chorobami i problemami zdrowotnymi, takimi jak schorzenia onkologiczne czy operacje trzustki. Wreszcie czwarty rodzaj cukrzycy to schorzenie występujące u kobiet ciężarnych – wyjaśnia prof. Leszek Czupryniak, specjalista diabetologii, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Gdzie szukać przyczyn tak dużego trendu wzrostowego, jeśli chodzi o zachorowalność na cukrzycę? Bez wątpienia jednym z nich są zmiany jakie w ostatnich latach nastąpiły w stylu życia. To właśnie niezdrowe nawyki odpowiadają w głównej mierze za rozwój cukrzycy typu 2. a ten rodzaj choroby, jak wspomniał ekspert, to niemal 90 proc. wszystkich chorych w Polsce.
-Przede wszystkim otyłość. Cukrzyca typu 2 rozwijająca się u osoby z nadwagą i otyłością mówi nam po prostu jak bardzo ta choroba otyłościowa jest zaawansowana. Stąd więc dosyć prosty wniosek, że gdyby udało nam się opanować epidemię otyłości, a teraz możemy już skutecznie ją leczyć, opanowaliśmy też cukrzycę. Co jednak istotne, wzrasta też liczba zachorowań na cukrzycę typu 1. (…) Na cukrzycę typy 2. trochę „pracujemy” sami. Tutaj potrzeba systemowych zmian, bo same rady lekarzy w rodzaju „proszę jeść mniej i więcej się ruszać” to czcze gadanie – podkreśla prof. Czupryniak.
Jak ocenia ekspert nadal brakuje przede wszystkim odpowiedniego finansowania dla edukacji zdrowotnej w cukrzycy.
-Pacjent wychodzący z oddziału diabetologicznego wręcz zderza się z całą tą wiedzą przekazywaną mu przez pielęgniarkę. Taka edukacja powinna być ciągła – wskazuje prof. Czupryniak.
Czego dziś potrzebują pacjenci?
Pacjentów z cukrzycą jest już w Polsce blisko 4 miliony. Jak w ostatnich czasach zmieniły się ich potrzeby? W tym kontekście warto pamiętać, że choć już populacja zdiagnozowanych chorych jest liczna, to niemal 5 milionów osób w Polsce ma stan przedcukrzycowy. Zdaniem Moniki Kaczmarek, wzrost zachorowalności to z jednej strony konsekwencja skuteczniejszej diagnostyki, a z drugiej skutek tego, że u osób ze stanem przedcukrxycowym rozwinęła się cukrzyca.
-Potrzeby osób chorych są duże. Wszystko zależy od tego na jaki typ cukrzycy dana osoba choruje i w jakim stadium znajduje się choroba. (…) Część pacjentów z cukrzycą typu 2 wciąż uważa, że ich potrzeby wciąż traktowane są po macoszemu. W odróżnieniu od chorych na cukrzycę typu 1. Nadal chorzy na typ drugi nie są objęci wieloma refundacjami. Jest to więc dla nich kosztowna choroba. Taki na początku drogi pacjent idzie do apteki i tam słyszy, że leki nie są refundowane, systemy do ciągłego monitorowania glikemii nie są objęte dla nich refundacją. Refundację mają pacjenci leczeni insuliną intensywnie. Co więcej, jeśli chodzi o refundację flozyn czy analogów GLP-1 te kryteria refundacyjne również są bardzo wyśrubowane -mówi Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.
Jak dodaje prof. Leszek Czupryniak, od 1 lipca poszerzony zostanie dostęp do jednej z flozyn. Empagliflozyna będzie refundowana od 1 lipca w rozszerzonych wskazaniach u pacjentów diabetologicznych, kardiologicznych i nefrologicznych. Eksperci zgodzili się co do tego, że pediatryczni pacjenci diabetologiczni są już w Polsce leczeni równie nowocześnie, co w najzamożniejszych krajach świata. Polska wciąż jednak pozostaje w tyle, jeśli chodzi o diabetologię internistyczną. Oczywiście wynika to z tego, że na cukrzycę typu 2 choruje po prostu znacznie więcej osób.
-Dostęp do technologii powinien być wyrównany. Szczególnie że w diabetologii przechodzimy okres dynamicznego rozwoju – mówi prof. Leszek Czupryniak.
Rekomendacje Forum Ekspertów ds. Cukrzycy
Na początku 2024 r. Forum Ekspertów ds. Cukrzycy stworzyło zaktualizowaną wersję Rekomendacji zmian w opiece
diabetologicznej, którą przywołano również w raporcie „Diabetologia w Polsce na tle Unii Europejskiej. Bilans z okazji polskiej prezydencji w Radzie UE”. Jakich zmian w opiece nad pacjentami z cukrzycą typu 2. oczekuje Forum Ekspertów ds. Cukrzycy?
Obszar I. Zmiany systemowe
- Poprawa zarządzania środkami z opłaty cukrowej – usystematyzowane alokowanie i ewidencjonowanie wydatków
z tego tytułu oraz przeznaczenie części wpływów na zapobieganie i leczenie cukrzycy w Polsce w tym przede wszystkim:
- na wczesne interwencje – ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki chorób cywilizacyjnych oraz edukacji
zdrowotnej; - zapewnianie dostępu – zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi – do nowoczesnych terapii, wyrobów
medycznych oraz profilaktyki powikłań cukrzycy wraz z zapewnieniem dostępu do ich właściwego leczenia –
ze szczególnym uwzględnieniem stopy cukrzycowej oraz powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych.
- Opracowanie kryteriów kierowania pacjentów do POZ, AOS i szpitali w celu umocnienia roli ambulatoryjnej opieki
diabetologicznej. - Poprawa wyceny świadczeń w diabetologii.
Obszar II. Profilaktyka i edukacja na poziomie szkoły
- Włączanie edukacji zdrowotnej w całościowy program szkolny poprzez m.in. wprowadzenie lekcji o zdrowiu.
- Rozważanie koncepcji wdrożenia medycyny szkolnej.
Obszar III. Efektywne wykorzystywanie zasobów systemu ochrony zdrowia w opiece diabetologicznej
- Zwiększenie zaangażowania pielęgniarek diabetologicznych w opiece nad pacjentem z cukrzycą z jednoczesnym
opracowaniem kryteriów kwalifikacji i wytycznych kształcenia koordynatora/edukatora zdrowotnego. - Wykorzystanie elementów opieki farmaceutycznej na rzecz wsparcia pacjentów z cukrzycą.
- Dalszy rozwój opieki koordynowanej w cukrzycy wraz z zaleceniem prowadzenia opieki diabetologicznej na poziomie POZ
i opracowaniem standardów w tym zakresie. - Promocja i realizacja programów profilaktycznych, ze szczególnym uwzględnieniem populacyjnych badań przesiewowych
takich jak bilans zdrowia na rzecz wcześniejszej diagnostyki cukrzycy
Elżbieta Trawińska
Zobacz także: Jak technologia wspiera kontrolę poziomu glukozy