Choroba, która niemal zupełnie zniknęła z Europy, pojawiła się niespodziewanie u starszej kobiety z województwa zachodniopomorskiego. Do zakażenia przecinkowcami cholery dochodzi drogą pokarmową, głównie przez: żywność, zwłaszcza owoce morza, warzywa lub owoce obmywane skażoną wodą lub wodę zanieczyszczoną ludzkimi odchodami. Na zakażenie szczególnie podatne są osoby z niską kwasowością żołądka.
Pierwszy od sześciu lat przypadek cholery w Polsce został potwierdzony u seniorki zamieszkałej w Stargardzie (woj. zachodniopomorskie). U pacjentki stwierdzono m.in. ciężką biegunkę, objawy odwodnienia oraz niewydolność nerek. Obecność toksyny cholery potwierdziły dwukrotnie wykonane testy serologiczne w specjalistycznych laboratoriach.Trwa intensywne dochodzenie epidemiologiczne. Co istotne, ani pacjentka, ani osoby z jej najbliższego otoczenia nie przebywały za granicą w ostatnich tygodniach, co czyni sytuację wyjątkowo nietypową.
Cholera bardzo rzadko występuje na terenie Europy. Zazwyczaj przypadki zachorowań są zawlekane z regionów endemicznych, takich jak Azja, Afryka czy Ameryka Południowa, gdzie występują niskie standardy sanitarne.
Izolacja pacjentki i kwarantanna kontaktów
Z uwagi na wysoką zaraźliwość cholery oraz ciężki stan chorej, pacjentka została natychmiast przeniesiona do specjalistycznego oddziału chorób zakaźnych w Szczecinie i objęta ścisłą izolacją. Ponad 20 osób mających kontakt z chorą zostało objętych kwarantanną, a służby sanitarne rozpoczęły szeroko zakrojone dochodzenie epidemiologiczne mające na celu ustalenie źródła zakażenia.
Czym jest cholera? Charakterystyka zakażenia przecinkowcem cholery
Cholera to ostra choroba zakaźna przewodu pokarmowego wywoływana przez bakterię Vibrio cholerae, znaną jako przecinkowiec cholery. Drobnoustrój występuje powszechnie w wodach skażonych odchodami ludzkimi.
Warto podkreślić, że cholera jest toksemią, czyli chorobą wywoływaną przez toksyny bakteryjne. Patogenność wykazują tylko szczepy produkujące enterotoksynę choleryczną, należące do serotypów O1 i O139. Wśród nich wyróżnia się dwa biotypy serotypu O1:
- klasyczny – wywołujący ciężki przebieg choroby i wysoką śmiertelność,
- El Tor – uznawany wcześniej za niechorobotwórczy, ale od VII pandemii cholery również powiązany z zachorowaniami, zwykle o łagodniejszym przebiegu i większym odsetku zakażeń bezobjawowych.
Drogi zakażenia i źródła choroby
Do zakażenia przecinkowcami cholery dochodzi drogą pokarmową, głównie przez:
- wodę skażoną ludzkimi odchodami,
- żywność – zwłaszcza owoce morza, warzywa lub owoce obmywane skażoną wodą.
Źródłem bakterii są wyłącznie ludzie – chorzy lub bezobjawowi nosiciele. Dawka zakaźna cholery jest bardzo wysoka i wynosi ponad 1 miliard komórek bakteryjnych. Na zakażenie szczególnie podatne są osoby z niską kwasowością żołądka.
Cholera: objawy, czas inkubacji
Okres inkubacji cholery wynosi od kilku godzin do kilku dni, w zależności od liczby bakterii. Do głównych objawów należą:
- mocno wodnista biegunka bez gorączki i skurczów jelit (tzw. „biegunka ryżowa”),
- wymioty o różnym nasileniu,
- szybkie odwodnienie, które może prowadzić do niewydolności nerek, a nawet zgonu.
Stolce mają charakterystyczny wygląd – przypominają wodę po płukaniu ryżu – i słodkawy zapach. Typowe objawy odwodnienia w przebiegu cholery to:
- „skóra praczek” – zmarszczona i sucha skóra,
- vox cholerica – chrapliwy, osłabiony głos,
- facies cholerica – zapadnięte oczy i wyostrzone rysy twarzy („twarz Hipokratesa”).
Śmiertelność i skala zachorowań na świecie
Cholerę cechuje śmiertelność:
- ok. 1% w przypadku prawidłowego leczenia,
- nawet do 50% w przypadku braku terapii.
W krajach endemicznych (gdzie choroba występuje w 3 z 5 ostatnich lat) rocznie choruje na cholerę około 2,8 miliona osób, a umiera około 90 tysięcy.
Cholera: nawodnienie to podstawa leczenia
Ze względu na to, że cholera prowadzi do silnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, najważniejsze jest szybkie i skuteczne nawodnienie chorego. Stosuje się:
Roztwory nawadniające doustne (WHO-ORS)
Klasyczny skład WHO-ORS (na 1 litr wody):
- 3,5 g chlorku sodu (sól kuchenna),
- 2,9 g diwodorocytrynianu sodu,
- 1,5 g chlorku potasu,
- 20,0 g glukozy.
Unowocześniony wariant WHO-ORS:
- 2,6 g chlorku sodu,
- 2,9 g diwodorocytrynianu sodu,
- 1,5 g chlorku potasu,
- 13,5 g glukozy.
Roztwory dostępne są w formie gotowych saszetek do rozpuszczenia lub gotowych płynów.
Antybiotykoterapia
Stosowana rzadziej i głównie w celu ograniczenia szerzenia się choroby. Najczęściej używane są:
- tetracykliny,
- cyprofloksacyna (przy oporności).
Profilaktyka cholery: jak zapobiegać zakażeniu?
Przeczytaj także: Cholera w Polsce: co wiadomo?
Zapobieganie cholerze opiera się przede wszystkim na działaniach nieswoistych:
- ochrona ujęć wody przed fekaliami,
- oczyszczanie i uzdatnianie wody pitnej,
- gotowanie owoców morza,
- higiena rąk i żywności,
- izolacja osób chorych i nosicieli.
Szczepienia przeciwko cholerze
W Polsce i w większości krajów Europy dostępna jest inaktywowana doustna szczepionka przeciwko cholerze o potwierdzonej skuteczności i bezpieczeństwie. Zalecana jest głównie osobom podróżującym do regionów endemicznych, a także personelowi pracującemu w trudnych warunkach sanitarnych.
Cholera w Polsce – podsumowanie sytuacji z 2025 roku
Pojawienie się cholery w Polsce w lipcu 2025 roku to sytuacja wyjątkowa, budząca uzasadniony niepokój epidemiologów. Władze sanitarne prowadzą intensywne dochodzenie, a eksperci apelują o zachowanie zasad higieny, szczególnie w kontakcie z wodą i żywnością.
W przypadku wystąpienia objawów takich jak masywna biegunka, wymioty i oznaki odwodnienia – szczególnie u osób z obniżoną odpornością lub starszych – konieczna jest natychmiastowa konsultacja medyczna.
Piśmiennictwo:
Kanungo S, Azman AS, Ramamurthy T i wsp. Cholera. Lancet. 2022; 399(10333): 1429-
1440. doi: 10.1016/S0140-6736(22)00330-0.
Walton MG, Cubillejo I, Nag D i wsp.
Advances in cholera research: from molecular biology
to public health initiatives. Front Microbiol. 2023; 14: 1178538. doi:
10.3389/fmicb.2023.1178538.